परम्परागत मैथिल पद्धति स चौरचनक पूजा विधि भाद्र शुक्ल चतृतीय तिथि केँ उपवास कए संध्यायाकाल स्त्री वा पुरुष पूकय करथि।
संकल्प
तेकुशा, तिल आ जल लए-नमोऽस्यां रात्रौ भाद्रे माशुक्लपक्षे चतुर्थ्यां अमुक गोत्रस्य मम अमुकीदेव्यै सर्वकल्याणोत्पत्तये।पूर्वकधनधान्यसमृद्धिः सर्वमनोरथसिद्ध्यर्थं यथाशक्तिसुगन्धित फूल, धूप, दीप, पान-सुपारी-यज्ञोपवीत-वस्त्र-नानाविध-नैवेद्य आदि सहित रोहिणी सहित-भाद्रपद-शुक्ल-चतुर्थीचन्द्र-पूजनं करिष्ये।
(एतय महिला द्वारा कएल गेल पपूजाक मन्त्र देल गेल अछि।
यज्ञोपवीतधारी ‘नमो’ के स्थानमे ओंकारक उच्चारण करथि)
पञ्चदेवताक पूजा लेल अक्षत लए आउभोजन- नमो गणपत्यादिपञ्चदेवताः इअत्र आगच्छत, अत्र तिष्ठत। अर्घ्यम्।– एतानि पाद्यादीनि एषः अर्घ्यःः नमो गणपत्यादिपञ्चदेवताभ्यो नमः।चानन– एतत् अनुलेपनम् नमो गणपत्यादिपञ्चदेवताभ्यो नमः। अक्षत- एतत् अक्षतम् नमो गणपत्यादिपञ्चदेवताभ्यो नमः।पञ्चदेवताभ्यो नमः। फूल– इदं पुष्पम् नमो गणपत्यादिपपञ्चदेवताभ्यः नमः।बेलपत्र- एतत् बिल्वपत्रम् नमः गणपतयेआदिपञ्चदेवताभ्यो नमः।दूबि– एतत् दूर्वादलम् नमः गणपत्येदिपञ्चदेवताभ्यो नमः।घटमे जल लए धूप, दीप, नैवेद्य, पान सुपारीक उत्सर्ग करी- एतानि गन्ध-पुष्प-धूप-दीप-ताम्बूल-यथाभाग-नानाविधनैवेद्यानि नमो गणपपञ्चदेवताभ्यः नमः।अर्घ्यपात्रमे जल लऽ कऽ आचमन करू।- एतत् आचमनार्थम्। नमो गणपतियादिपञ्चदेवताभ्यः।घटीमे जल लऽ कऽ आचमन। ्देवताभ्यो नमः।
विष्णुक पूजाक बाद विधवा सस्त्रि वा पुरुष विष्णुक पूकऽ करथि।
तिल लए- हे भगवन् श्रीविष्णु, एतय आगच्छ्छ इह तिष्ठ
एना आवाहन कएजल लए- एतानि पाद्यादीनि एषोऽर्घ्यः नमो भगवते श्रीविष्णवे नमः।एहि तरहें पञ्चोपचारसँ पूजा कयथि।
गौरीक पूजा विवाहित स्त्री विष्नुक स्थान मे गौरीक पूजा करथि।
अक्षत लए- नमो गौरी आगच्छ इह तिष्ठ (आह्वान कए) अर्घ्य- एतानि पाद्यादीनि नमो गौर्यऐ नमः।
चानन- एतत् अनुलेपनम् नमो गौर्यै नमः।सिन्दूर- एतत् सिन्दूरम् नमो गौर्यै नमः।अक्षत- एतत् अक्षतम् नमो गौर्ये नमः।लाल फूल- एतत् पुष्पम् नमो गौर्यै नमः।दूबी- एतत् दूर्वादलम् नमो गौर्यै नमः।बेलपात- एतत् बिल्वपत्रं नमः गौर्यै नमः। अघारीमे जल लए धूप, दीप, नैवेद्य, पान-सुपारीक उत्सर्ग करी-एतानि गन्ध-पुष्प-धूप-दीप-ताम्बूल-यथाभाग-नानाविधान्निवेद्यैः नमो गौरयै नमः। अघारी मे जल लए- एतत् आचमनार्थम्। नमो गौर्ये नमः।।
चतुर्थी चन्द्रक पूजाक बाद अक्षत लए- नमो रोहिणीसहित-भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्र इहागच्छ इह तिष्ठ।
एना आह्वान कएउज्जर फूल लए चन्द्रमाक ध्यान करीश्वेताम्बरं स्वच्छतनुं सुधांशुं चतुर्भुजं हेमविभूषणआढ्यम्।वरं सुधां दिव्यकमण्डलुञ्च करैरभीतिञ्च दधानमीडे।एष पुष्पाञ्जलिः नमो रोहिणीसहित भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।तकर बाद अरघीमे जल, चन्दन आ फूल लए-सोमाय सोमेश्वराय सोमपतये सओमसम्भवाय गोविन्दाय नमो नमःः।एतानि पाद्यादीनि एषः अर्घ्यःः नमो रोहिणीसहित-भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।उजरा चानन लए-मलयपर्वतसमुत्पन्नं श्रीखण्डम्त्रयोदशप्रियम्।सर्वपापहरं सौख्यं चन्दनं मएतत् गृह्यताम्।एतत् अनुलेपनम् नमो रोहिणीसहितभद्रशुक्लचतुर्थीचन्द्राय नमः।अक्षत– एतत् अक्षतं नमो रोहिणीसहितभाद्रशुक्लचतुर्थीचन्द्राय नमः।उजरा फूल-त्रैलोक्यमोदकं पुण्यं शुक्लचतुर्थीचन्द्राय नमः।उजरा फूललपुष्पं मनोहरम्।दिव्यौषधिक्षपानाथ गृह्यताच प्रसीद मे।एतानि पुष्पाणि नमो रोहिणीसहितभाद्रशुक्लचतुर्थीचन्दराय नमः।बेलपात- एतत् बिल्वपत्रम् नमो रोहिणीसहित भाद्र शुक्ल चतुर्थी चन्द्रमाय नमः।द्राय नमः।दूबि- एतत् दूर्वादलम् नमः रोहिणीसहितभाद्रशुक्लचतुर्थीचन्दद्राय नमः। जनेउ- सुसंस्कृतं चतुर्वेदैर्द्विजानां भूषणं वरम्।यज्ञोपवीतं देवेश कृपया मे प्रगृह्यताम्।एते यज्ञोपवीते बृहस्पतिदैवते नमो रोहिणीसहितभाद्रशुक्ल॥लचतुर्थीचन्द्राय नमः।वस्त्र- तन्तुसन्तानसम्भूतं कलाकोशलकल्पितम्।सर्वाङ्गभूषणं श्रेष्ठं वसनं परिधीयताम्।एतत् वस्त्रं गुरुदेवता नमो रोहिणीसहितभाद्रशुक्लचतुर्थीचन्द्राय नमः।अर्घ्यपात्रे जलं गृह्य सूर्यदीपयोः दही अर्पण करी।-भक्त हे देव, नैवेद्यं गृह्यताम्।मम गृहं स्थिरं कुरु।मम इच्छितं वरं ददातु परत्र च पराङ्गतिम्।।"एतानि गन्ध-पुष्प-धूप-दीप-सदधि-पक्वापक्वान्नादि-नानाविधान्नैवेद्यानि नमो रोहश्रावण-शुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।पान-सुपारी-पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम्।कपूरयुक्तं तम्बूलं प्रतिगृह्यताम्।एतानि ताम्बूलानि नमो रोहिणसहित-भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।धूप-गन्धभारवहं दिव्यं नानावसतुसम् सहितम्।सुर-असुर-नर-आनन्दं धूपं देव गृहाण मे।एष धूपः नमो रोहिणीसहितभाद्शुक्लचतुर्थीचन्द्राय नमः।कलश पर राखल दीप उत्सर्ग करीमआर्तण्डमण्डलाखण्डचन्द्रबइम्बाग्निदीप्तिमान्।विधात्रेण देवदीपः निर्मितःतस्मै भक्त्या भवेत्।एषः कलशदीपः नमो रोहिणीसहितः-भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।शंखमे दूध, उजरा फूल आ चानन लए-त्रिनेत्रोत्पन्न क्षीरःदार्णवसम्भव।गृह्णी अर्घ्यं मया दत्तं रोहिण्या सहितप्रभो।एतत् दुग्धार्घ्यम् नमो रोहिनीसहित-भाद्रशुक्ल-चतुर्थीचन्द्राय नमः।एकर बाद बेराबेरी डाली आ दहीक छाँछी हाथमेजे लए-दर्शन-मन्त्र-सिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो जसिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो ज्वलन्तं हतः।सुकुमारक मा रोदीः तव ह्येष सयमन्तकः। प्रणाम-मन्त्र-नमः शुभ्रांशवे तुभ्यं द्विजराजाय ते नमः।रोहिणीपतये तुभ्यं लक्ष्मीभरात्रे नमोऽस्तु ते।प्रार्थना-मन्त्र-मृगाङ्करोहिणीनाथ शम्भोः शत्वदीयं व्रतम् पूर्णं भवतु।व्रतम् सम्पूर्णतां यातु सौभभाग्यं च प्रयच्छ मे।।"रूपं देहि, यशः देहि, भाग्यं देहि भगौवन् देहि मे।पुत्रान् देहि धनं देहि सर्वसर्वे कामः प्रदेहि मे।विसर्जनचन्द्रमाक– नमो रोहिणीसहित भाद्रशुक्लचतुर्थीचन्द्र पूजिसोऽसि प्रसीद क्षमस्व स्वस्थानं गच्छ।गौरीक- नमो गौरी पूजितासि प्रसीद कक्षमास्व।पञ्चदेवताक- नमो गणपत्यादिपञ्चदेवताः पपूजितः स्थ क्षमध्वं स्वस्थानं गच्छत।दक्षिणा रूपया के भूमि पर राखि जल सँ सिंचित कए तकुशा, तिल आ जल लऽ कऽ राति में ओहि पर राखू।रौ कृतैतद् रोहिणीसहितचतुर्थीचन्द्रपूजनकर्मप्रतिष्ठाएतत् एव द्रव्यमूल्यं हिवनम् अग्निदेवता यथानामगोत्रयै ब्राह्मणेभ्यः दक्षिणां अहं ददे।पूजा सम्पन्न भएलाक बाद घरक आन सदस्य एक एक टा फल हाथमे लए चन्द्रमाक दर्शन करैत काल निमलिखित मन्त्र पढ़थि। यद्यपि एहि सन्ध्यामे चन्द्रमाक उदय पश्चिम-दक्षिण कोणमे होइत अछि, आ धात्रेयिकावाक्य उत्तरमुख वा पूर्वमुखी ठाढ़ भऽ पढ़ूबाक थीक, तें चन्द्रमाक दर्शन कए उत्तदक्षिणमुख भऽ कऽ ई दुनू मन्त्र पढ़ू फेर चन्द्रमाक दर्शन करबाक परम्परा देखैत छी।हाथ में फल लए चन्द्रमाक स्तुतिसिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो जसाम्बवता हतः।सुकुमारक मा रोदीः तव ह्येष सयमन्तकः।।"दधि-शंख-तुषार-आभां क्षीरोदार्णवसम्भवम्।भक्तिपूर्वकं चन्द्रमाशम्भोरमुकुटभूषणम्।त्रिनेत्रोत्पन्नं क्षीरोदार्णवसम्भवम्।नमामि शशिनं भक्त्या शम्भोर्कुटभूषणम्।डाली उठेबाक मन्त्र। अन्य सभ व्यक्ति एही मन्त्रसँ चन्द्रमाक दर्शन करी।एवं चतुर्थी चन्द्रपूजापद्धतिः।तिः।

